Cuộc tranh luận về việc thành lập tỉnh mới tại Pakistan: Đằng sau sự đồng thuận là cuộc chiến chính trị

Vào ngày 5 tháng 8 năm 2026, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi một lần nữa kêu gọi thành lập các tỉnh mới, tuyên bố rằng 'người dân sẽ quyết định'. Tuyên bố này ngay lập tức vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ từ nhiều phía. Lãnh đạo đảng PTI Gohar Ali Khan cảnh báo rằng động thái này có thể 'làm suy yếu liên bang'; Bộ trưởng Quốc phòng Khawaja Asif lại đề xuất lấy Lãnh thổ Thủ đô Islamabad làm 'thí điểm' trước; Cố vấn Thủ tướng Rana Sanaullah nhấn mạnh cần thảo luận tại các 'diễn đàn phù hợp'. Trong khi đó, Hội đồng tỉnh Sindh đã thông qua nghị quyết nhất trí phản đối việc chia tách tỉnh. Cuộc tranh luận về việc thành lập tỉnh mới không chỉ là cải cách hành chính, mà còn là một cuộc đấu tranh chính trị phức tạp giữa các đảng phái, giữa trung ương và địa phương, giữa các nhóm lợi ích khác nhau. Bối cảnh của cuộc tranh luận này có thể bắt nguồn từ tháng 7 năm 2026, khi Naqvi thông qua 'Hội nghị thượng đỉnh kinh tế' đề xuất ý tưởng thành lập tỉnh mới do tình trạng 'quản lý yếu kém' ở các khu vực như thành phố Karachi. Tuy nhiên, tuyên bố này đã chạm đến các vấn đề nhạy cảm về sắc tộc và hiến pháp của Pakistan. Hiến pháp Pakistan năm 2026, tại Điều 239, quy định rõ ràng rằng việc thành lập tỉnh mới cần phải được Quốc hội thông qua với đa số 2/3 số phiếu và phải được sự phê chuẩn của hội đồng tỉnh liên quan. Hiện tại, việc Hội đồng tỉnh Sindh phản đối nhất trí đã đặt ra rào cản gần như không thể vượt qua về mặt thủ tục. Điều thú vị là tất cả các bên đều nói đến 'sự đồng thuận', nhưng thực chất họ đang hướng tới những mục tiêu hoàn toàn khác nhau. Gohar Ali Khan đại diện cho phe đối lập, sử dụng 'sự đồng thuận' như một chiến thuật trì hoãn — ông đề xuất thành lập một ủy ban điều tra, nhắc lại tiền lệ của Tu chính án Hiến pháp lần thứ 18 (năm 2026), với hy vọng kéo dài vô thời hạn bất kỳ quyết định nào. Trong khi đó, Khawaja Asif của đảng cầm quyền PML-N lại sử dụng 'sự đồng thuận' như một công cụ hợp pháp hóa — ông hy vọng cuối cùng xã hội sẽ chấp nhận kết quả do chính phủ đề ra. Sự khác biệt này phản ánh sâu sắc sự phân hóa nội bộ của liên minh cầm quyền Pakistan: Bộ trưởng Nội vụ Naqvi đang thúc đẩy nhanh chóng, Bộ trưởng Quốc phòng Asif lại chủ trương làm từng bước, còn Cố vấn Thủ tướng Sanaullah lại có thái độ thận trọng. Tiếng nói không thống nhất của chính phủ chắc chắn làm suy yếu sức mạnh của cuộc cải cách này. Cần phải nhìn nhận rằng, mặc dù các cuộc thảo luận hiện tại tập trung vào tỉnh Sindh, nhưng các khu vực dễ xảy ra xung đột thực sự lại nằm ở phía Nam tỉnh Punjab (phong trào đòi thành lập tỉnh Seraiki) và khu vực Hazara thuộc tỉnh Khyber Pakhtunkhwa. Tại những khu vực này, các phong trào đòi thành lập tỉnh riêng đã tồn tại từ lâu và có tổ chức. Nếu cuộc tranh luận chuyển hướng sang những khu vực này, thì cục diện chính trị sẽ thay đổi hoàn toàn. Ngoài ra, lập trường của quân đội Pakistan — một nhân tố quan trọng trong đời sống chính trị nước này — vẫn chưa được đề cập trong bài viết, nhưng điều này rất có thể mang tính quyết định. Trên thực tế, những thay đổi về địa giới hành chính luôn đi kèm với việc tái phân bổ các khu vực bầu cử. Trong bối cảnh chu kỳ bầu cử đang đến gần, yếu tố tính toán bầu cử chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến lập trường của các đảng phái. Nghị quyết phản đối nhất trí của Hội đồng tỉnh Sindh không chỉ là tín hiệu cảnh báo đối với chính quyền trung ương, mà còn là sự củng cố nội bộ của đảng PPP nhằm huy động sự ủng hộ của cử tri Sindh. Trong bối cảnh này, Naqvi kêu gọi để 'người dân quyết định', thực chất là nỗ lực vượt qua các cơ quan đại diện như Hội đồng tỉnh, chuyển sang tìm kiếm sự ủng hộ trực tiếp từ công chúng — một chiến thuật dân túy điển hình. Đáng chú ý là đề xuất của Asif về 'đơn vị hành chính' đã khéo léo đánh tráo khái niệm. Từ 'tỉnh' mang ý nghĩa hiến pháp và sắc tộc nặng nề, trong khi 'đơn vị hành chính' nghe có vẻ kỹ trị và có thể đảo ngược. Nhưng xét về mặt pháp lý, nếu 'đơn vị hành chính' được thiết kế để hoạt động như một tỉnh nhưng lại né tránh quy trình sửa đổi hiến pháp, thì điều này gần như chắc chắn sẽ tạo ra một 'hệ thống tỉnh hai cấp' đầy nghi vấn về mặt hiến pháp, và cuối cùng sẽ phải đối mặt với sự xem xét của Tòa án Tối cao. Sự im lặng của các kênh hiến pháp đáng lẽ phải được sử dụng — chẳng hạn như Hội đồng Lợi ích chung (CCI) — không được nhắc đến trong cuộc tranh luận này, điều này cho thấy các bên đang hành động bên ngoài khuôn khổ hiến pháp. Lịch sử Pakistan đã nhiều lần chứng minh rằng, bất kỳ cuộc cải cách lớn nào về phân chia hành chính đều cần được xây dựng dựa trên sự đồng thuận chính trị thực sự giữa các đảng và tham vấn rộng rãi. Cách tiếp cận 'bầu không khí sôi nổi trên công chúng, nhưng lạnh nhạt trong hành động' hiện tại rất có thể sẽ kết thúc trong bế tắc, hoặc âm thầm bị lãng quên sau khi nguồn lực chính trị của Naqvi cạn kiệt. Khi cuộc tranh luận về 'tỉnh mới' ngày càng gay gắt, câu hỏi thực sự không phải là 'liệu có nên thành lập tỉnh mới hay không', mà là 'gã khổng lồ tên là lợi ích chính trị đằng sau cuộc cải cách hành chính này rốt cuộc đang tính toán điều gì?'.